Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 mở thêm cánh cửa đến với di sản

Một gia đình có thể muốn đưa con đến bảo tàng nhưng chưa thu xếp được giờ. Một người yêu sân khấu vẫn đắn đo trước giá vé. Ở nhiều nơi, người trẻ biết đến di sản quê mình qua hình ảnh trên mạng nhiều hơn qua những lần gặp nghệ nhân, nghe kể chuyện làng hay tự tay thử một công đoạn làm nghề. Khoảng cách với văn hóa đôi khi bắt đầu từ những trở ngại rất đời thường như thế.

Bởi vậy, yêu cầu mở rộng không gian văn hóa, kéo dài thời gian phục vụ, miễn hoặc giảm phí trong dịp 24/11 có ý nghĩa thiết thực. Khi giờ mở cửa thuận tiện hơn, chi phí vừa khả năng hơn và hoạt động đủ hấp dẫn, người dân sẽ có thêm lý do để bước vào một bảo tàng, mua vé xem một vở diễn hoặc dành thời gian khám phá di tích ngay nơi mình sống.

Theo Thông báo số 524/TB-VPCP ngày 13/10/2026 của Văn phòng Chính phủ, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu việc tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc phải gần dân, thuận tiện cho dân, tạo điều kiện để người dân tham gia, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Năm đầu tiên tổ chức, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 cũng là dịp cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Mở cửa rồi, cần thêm lý do để người dân muốn đến

Trong tuần lễ từ ngày 18 đến 24/11, hệ thống bảo tàng, thư viện, nhà hát, rạp chiếu phim, di tích, danh lam thắng cảnh và các thiết chế văn hóa, thể thao được định hướng mở rộng phục vụ. Các cơ sở du lịch, khách sạn, nhà hàng, đơn vị vui chơi giải trí cũng được vận động tham gia bằng những chương trình ưu đãi phù hợp.

Đây là cơ hội để nhiều người thực hiện một cuộc hẹn với văn hóa vẫn thường bị trì hoãn. Tuy nhiên, ưu đãi chỉ thực sự có tác dụng khi người dân biết rõ mình được hưởng gì, vào thời gian nào và cần đăng ký ra sao. Một thông báo chung về miễn, giảm phí sẽ khó đưa khách đến nếu thiếu lịch hoạt động, đối tượng áp dụng hoặc hướng dẫn cụ thể.

Nội dung trải nghiệm cũng cần được chuẩn bị từ nhu cầu của người tham gia. Trẻ nhỏ cần cách kể chuyện dễ hiểu, có tương tác; người cao tuổi cần chỗ nghỉ và lối đi thuận tiện; người khuyết tật cần được tính đến ngay trong phương án phục vụ. Với người đi làm, thêm một khung giờ buổi tối đôi khi giúp họ đến gần nghệ thuật hơn cả một chương trình quảng bá kéo dài.

Các đơn vị du lịch có thể tận dụng dịp này để làm mới những hành trình văn hóa ngay tại địa phương. Một chuyến tham quan di tích kết hợp nghe chuyện lịch sử, một buổi gặp người làm nghề hay trải nghiệm nấu món ăn bản địa đều có khả năng thu hút khách, nếu được tổ chức chu đáo. Sức hấp dẫn nằm ở điều khách được hiểu, được thử và còn nhớ sau chuyến đi.

Để người giữ di sản kể câu chuyện của mình

Gắn Ngày Văn hóa Việt Nam với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11, chuỗi hoạt động năm nay được định hướng triển khai rộng khắp tại xã, phường, thôn, bản và tổ dân phố. Theo yêu cầu tổ chức, cấp tỉnh có ít nhất một điểm nhấn về nghệ thuật, thể thao hoặc du lịch gắn với trải nghiệm văn hóa; cấp xã có từ một đến hai hoạt động; thôn, tổ dân phố có từ hai đến ba hoạt động phù hợp với địa bàn.

Với từng cộng đồng, lựa chọn điều gì để giới thiệu đáng được cân nhắc kỹ hơn việc làm chương trình lớn đến đâu. Nơi có nghề thủ công có thể mở không gian để người dân xem, thử làm và trò chuyện với thợ. Nơi còn lưu giữ làn điệu dân ca có thể dành sân khấu cho những người vẫn hát trong sinh hoạt thường ngày. Một buổi đọc sách, một cuộc trưng bày ảnh cũ của khu phố cũng có thể kéo mọi người lại gần nhau, nếu chạm được vào ký ức và mối quan tâm chung.

Những hoạt động ấy cần tiếng nói của người đang gìn giữ văn hóa. Nghệ nhân, người cao tuổi, người làm nghề hay các câu lạc bộ địa phương hiểu điều gì làm nên nét riêng của cộng đồng mình. Được tham gia lựa chọn nội dung và cách giới thiệu, họ sẽ có điều kiện kể câu chuyện đầy đủ hơn, thay vì chỉ xuất hiện trong một tiết mục được sắp sẵn.

Với du lịch, đây còn là dịp nhìn lại cách đưa văn hóa vào sản phẩm. Du khách muốn hiểu vì sao một món ăn được nấu như vậy, hoa văn trên tấm vải mang ý nghĩa gì, nghề truyền thống đã nuôi sống bao thế hệ. Muốn có những cuộc gặp đáng nhớ ấy, doanh nghiệp cần hợp tác công bằng với người dân, trả công phù hợp và tôn trọng tập quán của nơi đón khách. Cộng đồng được hưởng lợi thì việc gìn giữ nghề, giữ nếp sống mới có thêm động lực.

Điều còn lại sau ngày hội

Báo chí, nền tảng số và mạng xã hội sẽ góp phần đưa lịch hoạt động đến với công chúng. Bản đồ số Văn hóa Việt Nam được định hướng kết nối các địa điểm, sự kiện, chương trình và sản phẩm văn hóa trên cả nước, giúp người dân tìm kiếm, lựa chọn trải nghiệm. Cùng với đó là các chương trình nghệ thuật, triển lãm, giới thiệu di sản, hoạt động bảo tàng, thư viện và Tuần phim Việt Nam.

Tại TP Hồ Chí Minh, theo kế hoạch, Ngày hội Đại đoàn kết – Sắc màu văn hóa Việt dự kiến diễn ra từ ngày 18 đến 24/11 tại đường đi bộ Nguyễn Huệ. Lễ khai mạc dự kiến tổ chức lúc 19 giờ ngày 22/11, mở đầu chuỗi hoạt động giao lưu, biểu diễn văn nghệ, thể dục thể thao và trải nghiệm bản sắc văn hóa. Nổi bật là chương trình trình diễn 3D mapping tại khu vực trung tâm, cùng chương trình nghệ thuật kết hợp bắn pháo hoa tại ba địa điểm vào tối 24/11.

Sau một tuần sôi nổi, điều đáng theo dõi là người dân có muốn quay lại hay không. Một em nhỏ tìm được niềm vui ở bảo tàng có thể rủ cha mẹ đến lần nữa. Một khán giả lần đầu xem sân khấu có thể bắt đầu quan tâm đến lịch diễn. Một người trẻ được học nghề cùng nghệ nhân có thể hiểu thêm giá trị của công việc mà trước đây mình ít để ý.

Những cuộc trở lại ấy cần được nuôi dưỡng bằng chất lượng phục vụ và hoạt động đều đặn sau ngày hội. Khi bảo tàng có thêm khách quen, thư viện có thêm bạn đọc, người làm nghề có thêm người tìm đến học hỏi, ý nghĩa của ngày 24/11 sẽ hiện rõ trong chính đời sống hằng ngày.