Sáng 26/9, chương trình “Tuyên truyền, phổ biến pháp luật trong hoạt động du lịch – Năm 2026” được sự phối hợp tổ chức của Hiệp hội Du lịch TP.HCM, Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, Sở Du lịch TP.HCM và Công an TP.HCM.
Chương trình tập trung nhận diện những yêu cầu pháp lý ngày càng thiết thực đối với đội ngũ hướng dẫn viên trong bối cảnh hoạt động du lịch không ngừng mở rộng. Theo đó, kiến thức pháp luật không chỉ là “hàng rào” để tránh vi phạm, mà cần trở thành một phần của nghiệp vụ, giúp người làm nghề chủ động phòng ngừa rủi ro và hành nghề chuyên nghiệp, trách nhiệm hơn.
Nghề hướng dẫn không chỉ là “dẫn khách”
Theo ông Nguyễn Việt Anh, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Du lịch TP.HCM, hướng dẫn viên là lực lượng trực tiếp đồng hành cùng du khách, truyền tải những giá trị về lịch sử, văn hóa, con người và hình ảnh điểm đến. Vì vậy, ngoài kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp, việc hiểu đúng và tuân thủ pháp luật là yêu cầu quan trọng đối với mỗi người hành nghề.
Từ góc độ đào tạo, TS. Nguyễn Xuân Hồng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, cũng nhấn mạnh vai trò của hướng dẫn viên trong việc quảng bá hình ảnh Việt Nam, bảo đảm an toàn cho du khách, chương trình du lịch và chính người hành nghề. Theo ông, việc trang bị nền tảng pháp luật và kỹ năng cần được chú trọng ngay từ quá trình đào tạo, để sinh viên bước vào nghề một cách tự tin và có trách nhiệm.
Ông Nguyễn Việt Anh cho rằng Hiệp hội và Chi hội Hướng dẫn viên cần tiếp tục làm cầu nối giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, chuyên gia và đội ngũ hướng dẫn viên, qua đó góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch và xây dựng đội ngũ ngày càng chuyên nghiệp.
Vững nghề bắt đầu từ những điều rất cơ bản
Ở góc độ quản lý, TS. Nguyễn Minh Trí, Trưởng phòng Kiểm tra Pháp chế, Sở Du lịch TP.HCM, lưu ý rằng hiểu pháp luật không phải để ghi nhớ thật nhiều mức phạt, mà trước hết là nhận diện được hành vi có nguy cơ dẫn đến vi phạm và chủ động phòng tránh.
Những lỗi tưởng như cơ bản vẫn cần được đặc biệt lưu ý, như không đeo thẻ hướng dẫn viên khi hành nghề, cho người khác mượn thẻ hoặc sử dụng thẻ của người khác. Bên cạnh đó, người làm nghề cũng phải phân biệt rõ giữa việc tham gia hỗ trợ, thực tập với trực tiếp thực hiện hoạt động hướng dẫn du lịch khi chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện hành nghề.
Trong quá trình thực hiện tour, hướng dẫn viên cần tuân thủ chương trình đã được xác lập, không tùy tiện cắt bỏ điểm tham quan hoặc thay đổi lịch trình. Nếu phát sinh sự cố, việc xử lý cần có sự phối hợp với doanh nghiệp và khách hàng thay vì tự quyết theo phương án thuận tiện nhất.
Đặc biệt, với những nội dung liên quan đến lịch sử, văn hóa và chủ quyền quốc gia, tính chính xác của thông tin là yêu cầu không thể xem nhẹ. Hướng dẫn viên phải có trách nhiệm với nội dung được truyền đạt tới du khách và chủ động kiểm tra thông tin trước khi thuyết minh.
Khi hành trình du lịch chạm tới vấn đề an ninh
Nếu pháp luật du lịch đặt ra những giới hạn trong hành nghề, thì từ góc độ an ninh, hướng dẫn viên còn phải có khả năng nhận diện những nguy cơ có thể phát sinh trong quá trình tiếp xúc với du khách.
Ông Hoàng Thanh Tùng, cán bộ Phòng An ninh đối ngoại, Công an TP.HCM, lưu ý rằng hướng dẫn viên thường xuyên tiếp xúc với người nước ngoài, di chuyển qua nhiều địa bàn, nắm lịch trình và thông tin của đoàn. Chính vì vậy, họ có thể trở thành đối tượng bị lôi kéo, móc nối hoặc lợi dụng thông qua những lời đề nghị tưởng như bình thường, từ cung cấp dữ liệu, chụp ảnh, quay phim đến chuyển tiếp tài liệu.
Một vấn đề được nhấn mạnh là bảo vệ dữ liệu cá nhân của khách du lịch. Danh sách đoàn, lịch trình hay các thông tin liên quan không nên được tùy tiện cung cấp hoặc đăng tải. Khi khách yêu cầu chụp ảnh, quay phim tại những khu vực nhạy cảm liên quan quốc phòng, an ninh, hướng dẫn viên cần nhận diện đúng tính chất địa điểm và có cách xử lý phù hợp.
Không gian mạng cũng trở thành một phần của môi trường hành nghề. Livestream, check-in, đăng tải hình ảnh đoàn hoặc chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng đều cần sự thận trọng. Theo ông Tùng, không phải mọi tình huống đều đồng nghĩa với vi phạm, nhưng người làm nghề cần cân nhắc mục đích của các yêu cầu bất thường trước khi cung cấp thông tin.
Chủ động phòng ngừa thay vì chờ xử lý
Điểm chung trong các phần chia sẻ là yêu cầu chuyển từ tư duy “xử lý khi có vấn đề” sang phòng ngừa ngay từ trước khi nhận tour.
TS. Nguyễn Minh Trí khuyến nghị hướng dẫn viên kiểm tra thời hạn thẻ, điều kiện hành nghề, giấy tờ cần thiết và nắm rõ chương trình trước khi nhận tour. Kể cả những chương trình gấp, người làm nghề cũng không nên bỏ qua các điều kiện cơ bản chỉ vì muốn hỗ trợ đồng nghiệp hay vì quan hệ cá nhân.
Cùng với đó là chuẩn bị nội dung thuyết minh chính xác, đặc biệt đối với lịch sử, văn hóa và chủ quyền; đồng thời lưu giữ những tài liệu cần thiết sau khi hoàn thành chương trình để có cơ sở đối chiếu, giải trình khi phát sinh phản ánh hoặc tranh chấp.
Ở góc độ an ninh, ông Hoàng Thanh Tùng đưa ra những nguyên tắc dễ ghi nhớ: không tùy tiện cung cấp thông tin; không tự ý thay đổi lịch trình; không đưa khách đến khu vực chưa xác định rõ; không chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng; không nhận vận chuyển vật phẩm không rõ nguồn gốc; bảo vệ dữ liệu của khách; và chủ động hỏi người phụ trách, doanh nghiệp hoặc cơ quan chức năng khi chưa chắc chắn.
Một yếu tố khác cũng được nhấn mạnh là vai trò của doanh nghiệp lữ hành. Hướng dẫn viên không thể tự mình gánh toàn bộ rủi ro trên hành trình; doanh nghiệp cần có cơ chế hướng dẫn, hỗ trợ và phối hợp khi phát sinh vấn đề.
Từ đào tạo, quản lý đến thực tiễn hành nghề, các diễn giả cùng gặp nhau ở một điểm: chuyên nghiệp không chỉ nằm ở khả năng xử lý tình huống, mà còn ở khả năng nhận diện rủi ro trước khi tình huống xảy ra.
Với hướng dẫn viên, những việc tưởng như đơn giản như kiểm tra thẻ trước khi nhận tour, nắm rõ chương trình, chuẩn bị nội dung chính xác, bảo vệ thông tin khách và biết khi nào cần từ chối một yêu cầu bất thường lại chính là những lớp bảo vệ đầu tiên cho người làm nghề.
Trong bối cảnh du lịch ngày càng chuyên nghiệp và hội nhập sâu rộng, pháp luật không chỉ là giới hạn cần tuân thủ. Đó còn là nền tảng giúp hướng dẫn viên bảo vệ bản thân, bảo vệ du khách, đồng hành cùng doanh nghiệp và góp phần xây dựng môi trường du lịch an toàn, trách nhiệm.
