Vốn là nơi giao thoa văn hóa, hội tụ dòng chảy tinh hoa ba miền đất nước, trong lòng TP.HCM nhộn nhịp tồn tại một hệ thống các bảo tàng đồ sộ với hơn 14 điểm đến, ngày đêm gìn giữ những “bảo vật” vô giá ít ai hay, đưa du khách trải nghiệm những tầng sâu của tri thức văn hóa lẫn lịch sử để thêm yêu mảnh đất đôn hậu, nghĩa tình này.
Hãy cùng điểm qua 5 bảo tàng thú vị mà bạn nhất định không được bỏ lỡ khi có dịp ghé chơi thành phố.
Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh
Bảo tàng lưu giữ rất nhiều cổ vật, hiện vật, bằng chứng lịch sử... gắn liền với quá trình dựng nước và giữ nước, có diện tích rộng tới 1.700m2 và được thiết kế như một dinh thự với lối kiến trúc tân cổ điển của Pháp kết hợp với những họa tiết của vùng sông nước Nam bộ.
Đã hơn 100 năm trôi qua kể từ khi hoàn thành xây dựng nhưng kết cấu của tòa nhà Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn. Cầu thang sang trọng, nhiều cửa sổ kính đón ánh sáng và mái vòm hình vòng cung tạo ra không gian rộng rãi, thoáng đãng. Hành lang của bảo tàng sâu hun hút và tràn đầy ánh sáng với tông màu pastel dễ chịu. Đứng ở bất kỳ góc nào tại đây cũng đều mang đến cho du khách những trải nghiệm rất thơ và nghệ thuật.
Bảo tàng được chia ra làm nhiều phòng và mỗi phòng đều có một chủ đề riêng như “Địa lý – hành chính Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh”, “Thiên nhiên – khảo cổ”, “Thương mại – dịch vụ, thương cảng”... để du khách tiện tham quan và khám phá. Khá nhiều hiện vật về Sài Gòn có giá trị lịch sử từ thời mở cõi cho đến năm 1975, gồm đủ mọi khía cạnh như đời sống xã hội, phong tục tập quán, tín ngưỡng thờ cúng và quá trình phát triển công, thương nghiệp… đều được lưu giữ tại bảo tàng.
Bảo tàng Chứng tích chiến tranh
Bảo tàng là nơi lưu giữ rất nhiều hình ảnh, hiện vật từ thời kháng chiến chống Pháp đến khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Có thể nói, đây là bảo tàng để lại nhiều ấn tượng nhất cho du khách mỗi khi ghé thăm.
Sở hữu hơn 20.000 bức ảnh cùng các hiện vật, phim ảnh khác, bảo tàng đã tái hiện lại thời kỳ “đen tối” của đất nước, làm sống lại hình ảnh “chuồng cọp”, máy chém man rợ... khiến người xem không khỏi rùng mình về sự tàn khốc của chiến tranh.
Du khách đến từ New York (Mỹ) có tên Marni Lowis chia sẻ: “Đây thật sự là bảo tàng tuyệt vời nhất mà tôi từng đến thăm trong nhiều năm qua. Những bức ảnh và các tư liệu lịch sử mô tả chi tiết những ảnh hưởng lâu dài của chất độc da cam vô cùng xúc động và có thể khiến bất cứ ai cũng phải rơi nước mắt”.
Hiện tại, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh là một trong những bảo tàng tại TP.HCM được ứng dụng công nghệ số hiện đại. Du khách đến tham quan có thể sử dụng tai nghe audio guide (bản ghi âm có lời thuyết trình về các hiện vật), hoặc quét mã QR bằng điện thoại để tìm hiểu thông tin hiện vật... Gần đây nhất, bảo tàng cũng ra mắt ứng dụng VR360 đưa khách tham quan bước vào hành trình khám phá thông qua thế giới thực tế ảo.
Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
Tọa lạc trong một khuôn viên có tổng diện tích lên tới 3.514m2, Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố là nơi trưng bày của hơn 21.000 hiện vật thuộc các hạng mục như: đồ thủ công truyền thống, mỹ thuật đương đại, mỹ thuật cổ xưa... hấp dẫn nhiều du khách trong nước và quốc tế ghé thăm mỗi năm. Bên cạnh đó, bảo tàng còn có nhiều tác phẩm của các nghệ sĩ nước ngoài, là minh chứng cho sự giao lưu văn hóa, nghệ thuật giữa các quốc gia ngay tại thành phố mang tên Bác.
Toàn bộ khu nhà của bảo tàng Mỹ thuật được xây dựng theo phong cách kiến trúc Baroque nổi tiếng của Pháp vào cuối thế kỉ 19, đầu thế kỉ 20. Đặc biệt, đây là công trình đầu tiên ở Sài Gòn đưa thang máy vào thiết kế của tòa nhà, tại thời điểm đó thì buồng thang máy được làm bằng gỗ. Tuy thang máy này đã không còn hoạt động nhưng nó lại có giá trị rất lớn về mặt trang trí đối với cả tòa nhà.
Khu vực bảo tàng được chia ra làm 2 mảng chính gồm mỹ thuật cổ – đồ thủ công mỹ nghệ truyền thống và mỹ thuật đương đại. Ở đây hiện trưng bày rất nhiều tác phẩm nghệ thuật, hiện vật quý giá để du khách có thể đến tham quan, tìm hiểu và học tập.
Bảo tàng Y học cổ truyền Việt Nam
Với diện tích 600m2, cao 5 tầng lầu, được xây dựng chủ yếu từ gỗ và chạm khắc trang trí công phu, bảo tàng là điểm đến tái hiện lịch sử y học cổ truyền của đất nước từ thời kỳ đồ đá cho đến nay. Nhờ vào không gian ấm cúng phảng phất nét mộc mạc xa xưa, đồng điệu cùng những hiện vật có tuổi đời trải dài trăm năm tháng mà nơi đây đang trở thành một điểm đến hấp dẫn nhiều du khách.
Nơi đây lưu giữ rất nhiều bộ sưu tập về các loại dược liệu được biết đến trong điều trị bệnh, các dụng cụ được sử dụng trong công việc bào chế, bảo quản thuốc và cả những thang thuốc được truyền lại từ lâu như Chí Bảo Đơn, Minh Mạng Thang… Tất cả đều được sắp xếp khoa học với cách bày trí sáng tạo và bắt mắt. Xuyên suốt không gian bảo tàng là sự đề cao vai trò của các loại dược liệu tự nhiên.
Bảo tàng Áo Dài
Áo dài chính là trang phục truyền thống của người Việt, là thiết kế được cách tân từ áo ngũ thân cổ đứng từ thời Chúa Nguyễn Phúc Khoát. Nếu có hứng thú với vẻ đẹp gợi cảm của tà áo dài hay quan tâm tìm hiểu về lịch sử ra đời và phát triển của áo dài Việt Nam, đây là nơi du khách không thể bỏ qua.
Bảo tàng được thành lập vào ngày 22/1/2014, được “thai nghén” từ những ý tưởng sáng tạo đầy tâm huyết và công phu của nghệ sĩ áo dài Sĩ Hoàng, giúp lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, hồn cốt của áo dài Việt Nam.
Đến đây, du khách sẽ được ngắm nhìn bộ sưu tập hơn 300 mẫu áo dài truyền thống, mang các nét đặc trưng của từng thời kỳ lịch sử, như chiếc áo dài hở cổ nổi tiếng tại Sài Gòn trong thập niên 60, áo dài thời Pháp thuộc, áo dài vẽ hoa văn hoặc đính cườm, áo tứ thân, áo ngũ thân…
Ngoài ra, Bảo tàng Áo Dài còn trưng bày những tà áo gắn liền với hình ảnh các nhân vật nổi tiếng, như áo dài của bà Nguyễn Thị Định, bà Nguyễn Thị Bình, “kỳ nữ” Kim Cương, chuyên gia ẩm thực Dzoãn Cẩm Vân, “cải lương chi bảo” Bạch Tuyết, ca sĩ Cẩm Vân… đã trao tặng lại cho bảo tàng. Song song đó, là các mẫu áo dài đoạt giải quốc tế của chính nhà thiết kế, họa sĩ Sĩ Hoàng thực hiện.
Trong khung chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa tại TP.HCM, có 8 lĩnh vực được chọn ưu tiên đến năm 2030 bao gồm điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm, quảng cáo, du lịch văn hóa, thời trang. Các bảo tàng tại thành phố, với tư cách là không gian triển lãm và là điểm đến du lịch văn hóa, nằm đúng giao điểm của hai lĩnh vực trong danh mục. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, ngành công nghiệp văn hóa đóng góp ít nhất 7% GRDP, hình thành ít nhất năm thương hiệu quốc gia. Đến hết năm 2026, sẽ số hóa 100% di sản văn hóa cấp quốc gia và cấp quốc gia đặc biệt.
Trong khung chiến lược ấy, có thể khẳng định, các bảo tàng là một trong những thương hiệu văn hóa đã và đang làm nên sức hấp dẫn cho du lịch TP.HCM.
Câu hỏi lúc này là làm thế nào để vừa khai thác bảo tàng như một thương hiệu công nghiệp văn hóa, lại vừa không làm loãng chiều sâu của các chứng tích?
Khi du lịch văn hóa được đặt làm mũi nhọn kinh tế, các bảo tàng giàu chiều sâu lịch sử dễ chịu áp lực biến thành “điểm check-in” hơn là “không gian đối thoại”. Đây là bài toán mà mỗi bảo tàng phải tự đi tìm câu trả lời của riêng mình.
